Richtlijnen voor gebruikers van genetische bronnen

  1. Vind zo mogelijk een lokale partnerorganisatie of lokale leverancier in het land waar u genetische bronnen wilt verkrijgen. Verzamel informatie over de voorwaarden die mogelijk van toepassing zijn op toegang tot en gebruik van dit materiaal. Voor het verkrijgen van genetische bronnen uit een publieke collectie gelden vaak standaardvoorwaarden. Dit is niet het geval indien u genetische bronnen in het wild verzamelt, of rechtstreeks van boeren, op de markt, of via lokale handelaren verkrijgt.
  2. Vraag uw lokale partnerorganisatie of leverancier of het in hun land verplicht is om toestemming te verkrijgen voor het verwerven en gebruiken van genetische bronnen. Als dit inderdaad verplicht is, gaat het in de meeste gevallen om ‘voorafgaande geïnformeerde toestemming’ (prior informed consent, PIC).
  3. Ga naar de bevoegde nationale instantie die verantwoordelijk is voor het verlenen van deze toestemming.
  4. Leg uw plan aan deze instantie voor, en dien een verzoek tot verlening van voorafgaande geïnformeerde toestemming in. Van u wordt verwacht dat u ‘onderling overeengekomen voorwaarden’ (mutually agreed terms, MAT’s) heeft afgesloten of afsluit met uw leverancier(s), ook als dit academici of lokale gemeenschappen zijn. De bevoegde instantie moet deze voorwaarden goedkeuren. In het geval van toegang tot openbare genenbanken of andere publieke collecties is dergelijke goedkeurig echter meestal niet vereist. Een lijst van nationale bevoegde instanties kunt u vinden op de website van de CBD (Convention on Biological Diversity, Verdrag inzake biologische diversiteit).
  5. Nadat u de voorwaarden (MAT’s) en toestemming (PIC) heeft geregeld, vraagt u de bevoegde instantie om de CBD daarvan op de hoogte te stellen, zodat een internationaal erkend certificaat van naleving kan worden gepubliceerd op het ABS Clearing House van de CBD. Documenteer alle afspraken en overeenkomsten zorgvuldig. Als dat niet mogelijk is, volg dan Artikel 4.3 van Verordening (EU) Nr. 511/2014 (zie de link in punt 9, hieronder), waarin precies vermeld wordt welke informatie u ten minste moet verzamelen om aan uw documentatieverplichtingen te voldoen.
  6. Gebruik de genetische bronnen die u heeft verkregen alleen binnen de voorwaarden die u met het land dat de bronnen heeft geleverd, bent overeengekomen. Documenteer dit gebruik zorgvuldig. Zorg dat u voorgenomen gebruik van deze genetische bronnen meldt wanneer u daarvoor publieke of particuliere subsidie aanvraagt, en voordat u een product op de markt brengt waarvoor deze bronnen zijn gebruikt.
  7. In Nederland zijn de voorwaarden (MAT’s) en toestemming (PIC) in principe niet verplicht voor het verwerven en gebruiken van genetisch materiaal dat in Nederland in situ (‘in de natuur of in het veld’, d.w.z. niet in een collectie) voorkomt. Er kunnen echter wel wettelijke regels van toepassing zijn met betrekking tot de bescherming van soorten en habitats. Vraag dus altijd bij de bevoegde instantie na of u het genetisch materiaal in kwestie mag verwerven en gebruiken. Gaat het specifiek om plantaardige genetische bronnen van landbouwgewassen in publieke collecties, dan is meestal de ‘Standaardovereenkomst inzake overdracht van materiaal’ (standard material transfer agreement, SMTA) van het ITPGRFA (International Treaty for Plant Genetic Resources for Food and Agriculture, Internationaal Verdrag inzake plantgenetische hulpbronnen voor voedsel en landbouw) van toepassing.
  8. De situatie rond het verwerven en gebruiken van door kwekersrecht beschermde plantenrassen is onder de EU-wetgeving nog niet duidelijk. Totdat dit is opgehelderd, moeten plantenrassen die door kwekersrechten worden beschermd en in het buitenland worden verkregen, voor de zekerheid net zo worden behandeld als andere genetische bronnen, met de bijbehorende verplichtingen.
  9. Verdere details kunt u vinden in Verordening (EU) Nr. 511/2014, met name Artikel 4, 7 en 9.